Humane-, dierziekten en zoönosen

Belang van crisisbeheersing

Besmettelijke ziekten halen regelmatig het nieuws. Vaak gaat het om kleinschalige of geïsoleerde gevallen zonder directe gevolgen voor het IenW-domein. In grotere uitbraken kan de impact echter snel toenemen en gevolgen hebben voor mobiliteit, logistiek, grensprocessen, internationale verbindingen en de continuïteit van overheidsdiensten.

In ernstige situaties kunnen maatregelen nodig zijn die direct raken aan het werkterrein van IenW, zoals vervoersbeperkingen, operationele maatregelen in de luchtvaart of scheepvaart, of afstemming over de continuïteit van vitale infrastructuur en dienstverlening.

Daarom is het belangrijk dat IenW tijdig geïnformeerd wordt, de mogelijke gevolgen voor de eigen sectoren kan duiden en goed aangesloten is op de nationale crisisstructuur.

Risico’s voor IenW

Uitbraken van humane ziekten, dierziekten en zoönosen kunnen gevolgen hebben voor meerdere onderdelen van het IenW-domein.

Belangrijke risico’s zijn onder andere:

• verstoringen van mobiliteit en transportketens

• vervoersbeperkingen of -verboden over weg, spoor, lucht en water

• gevolgen voor grenspassages, import en export

• risico’s voor personeel binnen IenW-organisaties en uitvoeringsdiensten

• druk op de continuïteit van vitale processen en crisisorganisaties

• internationale afstemming over reisbeperkingen, bemanningen en logistieke stromen

Bij grootschalige uitbraken kan bovendien sprake zijn van een maatschappijbrede crisis, waarbij ook de bedrijfscontinuïteit van IenW en de rijksoverheid onder druk komt te staan.

Typen crises

Binnen dit thema wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen crises.

Humane infectieziekten
Dit zijn besmettelijke ziekten bij mensen. Bij grootschalige uitbraken of pandemieën kunnen maatregelen nodig zijn die invloed hebben op mobiliteit, grensverkeer en de continuïteit van de samenleving.

Dierziekten
Dit zijn besmettelijke ziekten bij wilde of gehouden dieren. Zij kunnen gevolgen hebben voor natuur, dierenwelzijn, transport, waterbeheer en gebiedsmaatregelen.

Zoönosen
Zoönosen zijn infectieziekten die van dier op mens kunnen worden overgedragen. Deze bevinden zich op het snijvlak van publieke gezondheid, diergezondheid en leefomgeving en vragen daarom om nauwe interdepartementale samenwerking.

Typische scenario’s

Voorbeelden van situaties waarbij IenW betrokken kan raken zijn:

• een grootschalige uitbraak van een humane infectieziekte met gevolgen voor mobiliteit en grensverkeer

• een ziektemelding aan boord van een vliegtuig of schip

• vervoersverboden of gebiedsbeperkingen bij een uitbraak van een dierziekte

• grootschalige vogelgriep met gevolgen voor vaarwegen, oppervlaktewater of terreinbeheer

• een zoönose-uitbraak met gevolgen voor vervoer, import/export en publieke gezondheid

• internationale reis- of vervoersbeperkingen met impact op luchtvaart, scheepvaart of logistieke ketens

In dergelijke situaties kan landelijke afstemming nodig zijn tussen meerdere ministeries, uitvoeringsorganisaties en crisispartners.

Rol van het DCC-IenW

Het DCC-IenW zorgt ervoor dat het ministerie tijdig wordt geïnformeerd over uitbraken die gevolgen kunnen hebben voor het IenW-domein.

Het DCC-IenW onderhoudt daarbij contact met onder andere de betrokken departementale crisiscentra, nationale crisispartners en organisaties binnen de IenW-sectoren.

Bij incidenten of opschaling ondersteunt het DCC-IenW onder andere door:

• het verzamelen en duiden van informatie

• het informeren van de politiek-ambtelijke leiding

• afstemming met betrokken beleidsdirecties en uitvoeringsorganisaties

• voorbereiding van deelname aan interdepartementale crisisoverleggen

• signalering van gevolgen voor mobiliteit, infrastructuur en bedrijfscontinuïteit

Wanneer de druk op sectoren en crisisstructuren toeneemt, kan ook binnen de nationale crisisstructuur aanvullende afstemming nodig zijn.

Betrokken organisaties

Bij humane-, dierziekten en zoönosen werken verschillende organisaties samen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
VWS coördineert de aanpak van humane infectieziekten.

RIVM, LCI en LFI
Deze organisaties ondersteunen bij signalering, duiding en de infectieziektebestrijding.

GGD’en
GGD’en spelen een belangrijke rol in de regionale publieke gezondheidszorg en uitbraakbestrijding.

Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN)
LVVN coördineert de aanpak van dierziekten.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
De NVWA is een belangrijke uitvoeringsorganisatie bij dierziekten en veterinaire maatregelen.

IenW-organisaties
Afhankelijk van de situatie kunnen onder andere Rijkswaterstaat, ILT, DGLM en andere onderdelen van IenW betrokken zijn.

Nationale crisispartners
Ook het Nationaal Crisiscentrum, LOCC/KCR2 en andere departementale crisiscentra kunnen betrokken zijn bij de coördinatie.

Relevante wet- en regelgeving

Voor dit thema zijn onder meer de volgende wetten en kaders relevant:

• Wet publieke gezondheid

• Landelijk Crisisplan Infectieziekten

• Wet dieren

• Europese Diergezondheidsverordening

• relevante regelingen en draaiboeken voor infectieziekten, dierziekten en zoönosen

• bestaande nationale crisisstructuren voor publieke gezondheid en diergezondheid

Relevante websites

Voor meer informatie over infectieziekten, dierziekten en zoönosen:

• RIVM – infectieziektebestrijding

• NVWA – dierziekten

• One Health / zoönosenstructuur

• Rijksoverheid – infectieziekten en pandemische paraatheid