Nederland beschikt over een uitgebreid en intensief gebruikt spoornetwerk. Dagelijks reizen grote aantallen passagiers per trein en worden goederen via het spoor vervoerd tussen havens, steden en het Europese achterland.

De verwachting is dat het aantal treinreizigers de komende jaren verder groeit. Om deze groei op te vangen moeten er meer treinen rijden. Dit kan alleen wanneer het spoor veilig, betrouwbaar en goed functionerend blijft.

Passagiers- en goederenvervoer

Op het Nederlandse spoor rijden zowel passagierstreinen als goederentreinen.

In veel delen van het land rijden passagierstreinen met een hoge frequentie om grote aantallen reizigers te vervoeren. Voor goederenvervoer vormt het spoor een belangrijke verbinding tussen de Rotterdamse haven en het Europese achterland.

De corridor Rotterdam–Duitsland is een van de drukste goederencorridors van Europa. Op emplacementen zoals Kijfhoek worden wagons gerangeerd voordat zij hun route door Europa vervolgen.

Belang van crisisbeheersing

Het spoor speelt een belangrijke rol in de bereikbaarheid van Nederland en in het vervoer van goederen en reizigers. Incidenten of verstoringen op het spoor kunnen gevolgen hebben voor:

  • de bereikbaarheid van steden en regio’s

  • het openbaar vervoer

  • internationale logistieke ketens

  • de veiligheid van reizigers en personeel

In dergelijke situaties is het belangrijk dat betrokken organisaties snel kunnen samenwerken en beschikken over een actueel beeld van de situatie.

Risico voor IenW

Het ministerie is verantwoordelijk voor het functioneren van het nationale spoorwegsysteem. Verstoring van het spoorvervoer kan daarom directe gevolgen hebben voor bereikbaarheid, veiligheid en economische activiteiten.

Belangrijke risico’s zijn onder andere:

  • grote treinincidenten met passagiers of gevaarlijke stoffen

  • uitval of beschadiging van spoorinfrastructuur

  • verstoringen van het treinverkeer door technische storingen

  • incidenten op emplacementen of rangeerterreinen

  • langdurige verstoringen van internationale goederenvervoercorridors

Dergelijke situaties kunnen leiden tot maatschappelijke en politieke aandacht en vragen soms om landelijke afstemming of bestuurlijke besluitvorming.

Rol van het DCC-IenW

Het DCC-IenW volgt ontwikkelingen binnen het spoorvervoer en ondersteunt het ministerie bij incidenten en crises die gevolgen kunnen hebben voor het spoor of het openbaar vervoer.

Het DCC-IenW onderhoudt contact met organisaties zoals ProRail en spoorvervoerders zoals NS.

Bij incidenten zorgt het DCC-IenW onder andere voor:

  • het verzamelen en duiden van informatie

  • afstemming tussen betrokken organisaties

  • het informeren van de ambtelijke en politieke leiding

  • ondersteuning bij besluitvorming en communicatie

Het DCC-IenW vervult hierbij vooral een coördinerende en informerende rol op departementaal niveau.

Betrokken organisaties

ProRail beschikt over een uitgebreide incidentenbestrijdingsorganisatie en een crisismanagementorganisatie. Deze werken nauw samen met hulpdiensten, veiligheidsregio’s en gemeenten.

Verschillende organisaties spelen een rol bij het beheer van het spoor en de aanpak van spoorincidenten.

ProRail
ProRail is beheerder van het Nederlandse spoorwegnet en verantwoordelijk voor het onderhoud en beheer van spoor, wissels, seinen, stations en emplacementen. Daarnaast beschikt ProRail over een uitgebreide incidentenbestrijdingsorganisatie en crisismanagementorganisatie. Deze werken nauw samen met hulpdiensten, veiligheidsregio’s en gemeenten bij incidenten op en rond het spoor.

Vervoerders
De Nederlandse Spoorwegen (NS) is de grootste passagiersvervoerder op het hoofdspoor. Daarnaast zijn verschillende regionale vervoerders actief op regionale spoorlijnen.

Overheden
Het Rijk verleent concessies voor het hoofdspoor. Provincies zijn veelal concessieverleners voor regionale spoorlijnen. Gemeenten en veiligheidsregio’s spelen een belangrijke rol bij veiligheid en incidentbestrijding rond het spoor.

Om de samenwerking bij spoorincidenten te versterken zijn afspraken gemaakt tussen spoororganisaties en veiligheidsregio’s. Deze afspraken zijn vastgelegd in convenanten en richtlijnen voor de voorbereiding op spoorincidenten.

Bij grotere verstoringen werken spoororganisaties samen in het Operationeel Controle Centrum Rail (OCCR) in Utrecht. Vanuit dit centrum worden bijsturingsmaatregelen genomen om de impact op het treinverkeer te beperken. Daarnaast zijn er maatregelen voorbereid voor situaties met verhoogde dreiging, bijvoorbeeld bij terrorisme of andere veiligheidsincidenten.

Relevante wet- en regelgeving

Voor het spoorvervoer en de crisisbeheersing zijn onder meer de volgende wetten en kaders relevant:

Spoorwegwet
Regelt het beheer, de veiligheid en het gebruik van het spoorwegnet.

Wet lokaal spoor
Regelt het beheer en de exploitatie van regionale spoorlijnen.

Wet veiligheidsregio’s
Regelt de organisatie van rampenbestrijding en crisisbeheersing bij incidenten, waaronder spoorincidenten.

Europese spoorwegregelgeving
Bevat regels voor spoorveiligheid, interoperabiliteit en internationale samenwerking binnen het Europese spoorwegsysteem.

Relevante websites

Voor meer informatie over het spoorvervoer en spoorbeheer in Nederland: