Nederland ligt voor een groot deel onder zeeniveau en is sterk afhankelijk van een goed functionerend watersysteem. Door zeespiegelstijging en extremer weer neemt de kans op hoogwater, overstromingen en wateroverlast toe. Tegelijkertijd kunnen ook langere periodes van droogte en watertekorten voorkomen.
Om Nederland veilig en leefbaar te houden werken verschillende overheden samen aan het beheer van water en waterkeringen. Het doel is om het land te beschermen tegen overstromingen en te zorgen dat er voldoende water beschikbaar blijft.
Belang van crisisbeheersing
Water speelt een cruciale rol voor de veiligheid, economie en leefomgeving van Nederland. Extreme waterstanden of langdurige droogte kunnen gevolgen hebben voor verschillende onderdelen van het IenW-domein, zoals waterveiligheid, scheepvaart, infrastructuur en natuur.
Daarom is het belangrijk dat waterstanden, rivierafvoeren en andere indicatoren voortdurend worden gemonitord en dat betrokken organisaties goed voorbereid zijn om maatregelen te nemen wanneer zich extreme situaties voordoen.
Risico’s voor IenW
Het ministerie is verantwoordelijk voor het waterbeheer en de waterveiligheid in Nederland. Extreme situaties in het watersysteem kunnen daarom direct gevolgen hebben voor de veiligheid, bereikbaarheid en economie van het land.
Door klimaatverandering nemen de risico’s op extreme waterstanden en langdurige droogte toe. Dit kan leiden tot verstoringen in verschillende onderdelen van het IenW-domein, zoals waterveiligheid, scheepvaart, infrastructuur en natuur.
Belangrijke risico’s en verstoringen zijn onder andere:
Hoogwater
Hoge rivierafvoeren of stormvloeden kunnen leiden tot verhoogde waterstanden en druk op waterkeringen.
Overstromingen en wateroverlast
Door extreme neerslag of hoge waterstanden kunnen gebieden onder water komen te staan of kan wateroverlast ontstaan.
Droogte
Langdurige perioden zonder neerslag kunnen leiden tot lage waterstanden, bodemdaling en schade aan natuur en landbouw.
Watertekorten
Bij langdurige droogte kan er onvoldoende zoet water beschikbaar zijn voor verschillende gebruikers, zoals landbouw, natuur, scheepvaart en drinkwatervoorziening.
Deze situaties kunnen leiden tot maatschappelijke en economische gevolgen en vragen soms om landelijke afstemming of bestuurlijke besluitvorming.
Rol van het DCC-IenW
Het DCC-IenW volgt ontwikkelingen rond hoogwater, droogte en watertekorten en ondersteunt het ministerie bij incidenten of crises in het watersysteem.
Wanneer zich een dreigende situatie voordoet, zorgt het DCC-IenW onder andere voor:
- het verzamelen en duiden van informatie
- afstemming met betrokken organisaties
- het informeren van de ambtelijke en politieke leiding
- coördinatie van de informatievoorziening binnen het ministerie
Bij grotere crises stemt het DCC-IenW af met het Nationaal Crisiscentrum van het ministerie van Justitie en Veiligheid en kan advies worden gegeven over nationale opschaling.
Samenwerking bij crisisbeheersing
Voor situaties met dreigend hoogwater, overstromingen of watertekorten is in Nederland een landelijke crisisorganisatie ingericht. Het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) speelt hierbij een belangrijke rol in de landelijke informatievoorziening. Het centrum monitort waterstanden en rivierafvoeren en deelt informatie met betrokken partners.
Binnen het WMCN zijn verschillende coördinatiegroepen actief. De Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingen (LCO) informeert partners bij dreigend hoogwater, terwijl de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) mogelijke watertekorten monitort en adviseert over de verdeling van schaars water.
Het WMCN werkt nauw samen met verschillende organisaties die verantwoordelijk zijn voor het beheer van het watersysteem en de aanpak van watercrises. Rijkswaterstaat beheert de grote wateren en de belangrijkste waterkeringen van het Rijk. Waterschappen zijn verantwoordelijk voor regionale watersystemen en waterkeringen en verzorgen het dagelijkse waterbeheer. Provincies en gemeenten spelen een rol in regionaal waterbeheer, ruimtelijke ordening en crisisbeheersing bij waterincidenten. Daarnaast wordt samengewerkt met onder andere het KNMI, veiligheidsregio’s en kennisinstituten.
Het DCC-IenW neemt deel aan de Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO). Deze stuurgroep richt zich op de voorbereiding en aanpak van watercrises en verbindt de crisisorganisaties binnen de watersector met de bredere nationale crisisstructuur.
De stuurgroep richt zich onder andere op:
- voorbereiding op overstromingen en wateroverlast
- aanpak van watertekorten en droogte
- samenwerking tussen waterbeheerders en crisispartners.
De samenwerking en besluitvorming bij hoogwater en overstromingen is verder uitgewerkt in het Nationaal Crisisplan Hoogwater en Overstromingen.
Relevante wet- en regelgeving
Voor het beheer van het watersysteem en de crisisbeheersing bij waterincidenten zijn onder meer de volgende wetten en kaders relevant:
Relevante websites
Voor actuele informatie en achtergrondinformatie over waterkwantiteit: